بسمه تعالی
دانشگاه آزاد اسلامی – واحد تهران مرکزی
دانشکده علوم اجتماعی و روانشناسی
( این چکیده به منظور چاپ در پژوهش‏نامه دانشگاه تهیه شده است )
نام واحد دانشگاهی: تهران مرکزی کد : 101کد شناسایی پایان‏نامه: عنوان پایان‏نامه: مطالعه مردم شناختی جذب جهانگرد با تکیه بر آئین های ویژه ایرانی (نمونه موردی آئین نوروز در شهر شیراز )نام و نام خانوادگی دانشجو: بهمن رحیمی
شماره دانشجویی: 880659800
رشته تحصیلی: مردم شناسیتاریخ شروع پایان‏نامه:
تاریخ اتمام پایان‏نامه:
استاد/ استادان راهنما: آقای دکتر محمد همایون سپهر
استاد/ استادان مشاور: آقای دکتر سید محمد سید میرزاییچکیده پایان‏نامه
مردم‌شناسی یکی از شاخه‌های علمی‌انسان‌شناسی و علوم اجتماعی است. مردم‌شناسی گردشگری نیز، علمی‌است که گردشگری را از نظر مردم‌شناسی بررسی می‌کند. گردشگری انواع مختلفی دارد. از جمله گردشگری فرهنگی که برای آگاهی ازگذشته، دیدن مناطق باستان‌شناختی وتاریخی، الگوهای فرهنگی (موسیقی، رقص و جشن) و نیزآداب ورسوم، فعالیت‌های سنتی اقتصادی، سبک‌های معماری و بازدید از موزه‌ها انجام می‌شود. آیین مجموعه رفتارها و خصایص معنوی است که با چشم دیده نمی‏شود و آنچه از آن پدیدار می‌شود جلوه‏های آن است. از آیین‌ها میتوان در جذب گردشگر فرهنگی بهره جست. سرزمین ایران که تاریخ و تمدن پر باری دارد سرشار از آیین‌های سنتی و مذهبی است که در هر یک از شهرها با آداب و رسوم خاص خود برگزار می‌شوند. یکی از این آیین‌های ایرانی نوروز است که در اول سال نو از هزاران سال قبل در همه شهرهای ایران برگزار می‌شود. در این نوشتار آیین‌های نوروزی و قابلیت‌های گردشگری در شهر شیراز که یکی از شهرهای فرهنگی و تاریخی ایران است از نظر مردم‌شناسی گردشگری مورد بررسی قرار گرفت و هدف این تحقیق معرفی آیین‌های شاخص ایرانی و به عنوان مهمترین آنها، نوروز، در جایگاه صورتِ فرهنگی با تواناییِ نمادینِ معرفیِ شئون متنوع فرهنگِ ایرانی و قابلیت‌های این فرهنگ سترگِ ملی برای شناسایی شدن و به کار گرفته شدن در صنعت جهانگردی است؛ که خود به احیاء رونق و دیرپایِ آن و دیگر صورت‌های فرهنگی منجر خواهد شد و همین طور موضوعِ اشتغال زایی و توسعه ملی و همین طور به دست آوردنِ احساس عِزتِ نفسِ، غرور و هویتِ قومی‌و ملی در میان آحاد اقشار اجتماع است. قلمرو این پژوهش استان فارس بخصوص شهر شیراز با تکیه بر مراسم‌های نوروزی شهر شیراز است و دلیل این انتخاب به جهت پیشینه تاریخی شهر شیراز از زمان هخامنشیان و برگزاری جشن نوروز در تخت جمشید می باشد و دلیل دیگر آنکه این شهر به دلیل جاذبه‌های تاریخی پذیرای بیشترین گردشگر خارجی در ایران می باشد. واژگان کلیدی: مردم‌شناسی گردشگری، آیین‌های نوروزی، گردشگری فرهنگی، ایران، شیراز
نظر استاد راهنما برای چاپ در پژوهش‏نامه دانشگاه مناسب است o تاریخ امضاء:
مناسب نیستo
فهرست مطالب
عنوان صفحه

چکیده ………………………………………………………………………………………………………… 1

فصـل اول- کلیات تحقیق
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………….3
بیان مسئله………………………………………………………………………………………………………………….6
اهداف پژوهش…………………………………………………………………………………………………………..8
اهمیت پژوهش…………………………………………………………………………………………………………..8
پرسش های پژوهش…………………………………………………………………………………………………..9
روش پژوهش……………………………………………………………………………………………………………9
قلمرو پژوهش…………………………………………………………………………………………………………..9
جامعه و حجم نمونه………………………………………………………………………………………………..10
پیشینه پژوهش………………………………………………………………………………………………………..11
فصـل دوم- ادبیات تحقیق
مطالعات نظری……………………………………………………………………………………………………..16
پیشینه گردشگری در جهان……………………………………………………………………………………..16
پیشینه گردشگری در ایران……………………………………………………………………………………….19
تعریف و مفاهیم گردشگری……………………………………………………………………………………20
سازمان جهانی گردشگری……………………………………………………………………………………….22
مدیریت گردشگری………………………………………………………………………………………………..27
انواع گردشگری…………………………………………………………………………………………………….30
گردشگری فرهنگی……………………………………………………………………………………………….33
پیشینه گردشگری فرهنگی………………………………………………………………………………………34
تعریف گردشگر فرهنگی……………………………………………………………………………………….36
اهمیت گردشگری فرهنگی…………………………………………………………………………………….37
اهداف گردشگری فرهنگی…………………………………………………………………………………….47
آثار گردشگری فرهنگی ………………………………………………………………………………………..52
درک مردم‌شناسی گردشگری………………………………………………………………………………….54
فصـل سوم- جغرافیا، تاریخ، فرهنگ و جاذبه‌های گردشگری استان فارس و شیراز
موقعیت طبیعی و جغرافیایی شیراز………………………………………………………………………..67
موقعیت تاریخی شیراز……………………………………………………………………………………….71
وجه تسمیه شیراز……………………………………………………………………………………………….75
روز شیراز…………………………………………………………………………………………………………77
قومیت، زبان، مذهب …………………………………………………………………………………………77
پوشاک……………………………………………………………………………………………………………..78
خوراک ……………………………………………………………………………………………………………79
موسیقی ………………………………………………………………………………………………………..80
سوغات و صنایع دستی……………………………………………………………………………………81
جاذبه‌های گردشگری تاریخی، طبیعی و فرهنگی فارس……………………………………….89
فصـل چهارم- آیین نوروز و مردم شناسی نوروز در شیراز
نوروز……………………………………………………………………………………………………………97
واژه‌ی نوروز …………………………………………………………………………………………………98
پیدایش نوروز ……………………………………………………………………………………………….99
آداب و رسوم نوروزی در فارس……………………………………………………………………..102
فصـل پنجم- یافته ها و نتیجه گیری
محل انجام تحقیق…………………………………………………………………………………………134
مشکلات تحقیق……………………………………………………………………………………………138
یافته های کمی، آمارها و جداول…….. …………………………………………………………….139
نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………145
فهرست منابع……………………………………………………………………………………150
پیوست…………………………………………………………………………………………..155
چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………167

چکیده
مردم‌شناسی یکی از شاخه‌های علمی‌انسان‌شناسی و علوم اجتماعی است. مردم‌شناسی گردشگری نیز، علمی‌است که گردشگری را از نظر مردم‌شناسی بررسی می‌کند. گردشگری انواع مختلفی دارد. از جمله گردشگری فرهنگی که برای آگاهی ازگذشته، دیدن مناطق باستان‌شناختی وتاریخی، الگوهای فرهنگی (موسیقی، رقص و جشن) و نیزآداب ورسوم، فعالیت‌های سنتی اقتصادی، سبک‌های معماری و بازدید از موزه‌ها انجام می‌شود. آیین مجموعه رفتارها و خصایص معنوی است که با چشم دیده نمی‏شود و آنچه از آن پدیدار می‌شود جلوه‏های آن است. از آیین‌ها میتوان در جذب گردشگر فرهنگی بهره جست. سرزمین ایران که تاریخ و تمدن پر باری دارد سرشار از آیین‌های سنتی و مذهبی است که در هر یک از شهرها با آداب و رسوم خاص خود برگزار می‌شوند. یکی از این آیین‌های ایرانی نوروز است که در اول سال نو از هزاران سال قبل در همه شهرهای ایران برگزار می‌شود. در این نوشتار آیین‌های نوروزی و قابلیت‌های گردشگری در شهر شیراز که یکی از شهرهای فرهنگی و تاریخی ایران است از نظر مردم‌شناسی گردشگری مورد بررسی قرار گرفت و هدف این تحقیق معرفی آیین‌های شاخص ایرانی و به عنوان مهمترین آنها، نوروز، در جایگاه صورتِ فرهنگی با تواناییِ نمادینِ معرفیِ شئون متنوع فرهنگِ ایرانی و قابلیت‌های این فرهنگ سترگِ ملی برای شناسایی شدن و به کار گرفته شدن در صنعت جهانگردی است؛ که خود به احیاء رونق و دیرپایِ آن و دیگر صورت‌های فرهنگی منجر خواهد شد و همین طور موضوعِ اشتغال زایی و توسعه ملی و همین طور به دست آوردنِ احساس عِزتِ نفسِ، غرور و هویتِ قومی‌و ملی در میان آحاد اقشار اجتماع است. قلمرو این پژوهش استان فارس بخصوص شهر شیراز با تکیه بر مراسم‌های نوروزی شهر شیراز است و دلیل این انتخاب به جهت پیشینه تاریخی شهر شیراز از زمان هخامنشیان و برگزاری جشن نوروز در تخت جمشید می باشد و دلیل دیگر آنکه این شهر به دلیل جاذبه‌های تاریخی پذیرای بیشترین گردشگر خارجی در ایران می باشد.
واژگان کلیدی: مردم‌شناسی گردشگری، آیین‌های نوروزی، گردشگری فرهنگی، ایران، شیراز
فصل اول
کلیات پژوهش
مقدمه:
پژوهش حاضرمطالعهای مردم‌شناختی با گرایش میان رشتهای با عنوان “مطالعه مردم‌شناختی جذب جهانگرد با تکیه بر آیین‌های ویژه ایرانی” است که در چهار فصل بر اساس بررسی نمونه موردی “آیین نوروز در شهر شیراز” تنظیم و تدوین شده است و در تمامِ مراحل پژوهش از کمک‌های علمی‌و همراهیِ استادان گرامی‌جناب دکتر محمد همایون سپهر، استاد راهنما و جناب دکتر سید محمد سید میرزایی، استاد مشاور بهره گرفته است.
از آنجا که پژوهشگر به واسط? انتقالِ موقت به مدت دو سال در شهر شیراز ساکن بود پژوهشگر در بخش میدانی تحقیق خود از روش مشاهده با مشارکت مستقیم و فعالانه در جامعه مورد مطالعه بهره جسته است.
و برای تحقیق این نوع از گردآوری داده‌ها از مصاحبه مشارکت آمیز یادداشت‌نویسی و تصویر برداری به هنگام مشاهده و همینطور طراحی، اجرا و پر کردن پرسش نامه استفاده کرده است.
پژوهشگر با راهنماییِ اساتید خود در این تحقیق به سراغ حوزهای کاملاً جدید رفته است زیرا با اینکه دانش میان رشتهای مردم‌شناسی گردشگری در ایران ناشناخته نیست اما تاکنون در مطالعه‌ای میدانی جهانگردی و گردشگری از دیدگاه مردم‌شناسی مورد توجه قرار نگرفته بوده است.
هدف این تحقیق معرفی آیین‌های شاخص ایرانی و به عنوان مهمترین آنها، نوروز، در جایگاه صورتِ فرهنگی با تواناییِ نمادینِ معرفیِ شئون متنوع فرهنگِ ایرانی و قابلیت‌های این فرهنگ سترگِ ملی برای شناسایی شدن و به کار گرفته شدن در صنعت جهانگردی است؛ که خود به احیاء رونق و دیرپایِ آن و دیگر صورت‌های فرهنگی منجر خواهد شد و همین طور است موضوعِ اشتغال زایی و توسع? ملی و همین طور به دست آوردنِ احساس عِزتِ نفسِ، غرور و هویتِ قومی‌و ملی در میان آحاد اقشار اجتماع.
ایران سرزمینی چند قومی‌و چند فرهنگی است. فرهنگ ایرانی مجموعهای از فرهنگهای بومی ‌و محلی اقوام ایرانی در گستره ملی این سرزمین از دیرباز تاکنون همواره با وفاق و همدلی در کنارِ هم زیسته‌اند و در این میان این مجموعه بهم پیوسته همواره در تبادل و همکاریِ نزدیک با سایر فرهنگ‌های بشری بوده است.
و خود یکی از مهم‌ترین فرهنگ‌هایِ باستانی و تاریخیِ جهان است در این میان برای وحدت ملی، پیوندهای غنی سرزمینی و مشترکات فرهنگی است، اما تفاوت‌ها و تشخص‌هایِ بومی‌و محلی نیز از جنبه‌هایِ قدرت و غنایِ این فرهنگ است. ایران با تنوع اقوام یکی از غنی ترین فرهنگ‌ها را داراست.
در انجام این پژوهش ابزارها و فنون غالباً فنون مردم نگارانه بوده است و برای انجام مطالعات میدانی پژوهشگر در شهر شیراز ساکن بود و زیسته است زیرا بر این باوریم که رکن اصلی مطالعات مردم‌شناسی، مطالعات مردم نگاری و اتنوگرافیک است در عین حال امروزه پژوهش‌های مردم‌شناختی به تدریج جای خود را در مطالعات میان رشتهای کاربردی باز کردهاند و این به دو دلیل اتفاق افتاده است: یکی گسترش مراکز دانشگاهیِ ترویج و تحقیق در این رشته و دیگر گستره بکر و متنوع فرهنگی و جغرافیایی و ضرورت‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگیِ امروز جامعه ایرانی.
در پژوهش حاضر هویت آیینی-قومی‌و شهری تاریخی-فرهنگی به یک موضوع پژوهشی تبدیل شده که می‌تواند راهگشای شکوفایی اقتصادی صنعت جهانگردی و جلوگیری از آسیب‌ها و مضراتِ این صنعت از قبیل آسیب‌ها و دست درازی‌ها در طبیعت، فرهنگ و بطور کلی تقابل با اصولِ توسعه پایدار باشد.
در این تحقیق با طرح این صورت‌هایِ فرهنگیِ مردمی‌بر آیین و آداب و رسوم تاکید شده است.
زیرا در میان صورت‌هایِ فرهنگ مردم، آداب و رسوم و از جمله آیین‌ها و جشن‌ها مهم‌ترین و زنده ترین بخش ِ فرهنگ جوامع انسانی است که چون در پاسخ جامعه به طبیعت، محیط و تاریخ ابداع و ادامه یافته است خود، همواره خودش را احیاء کرد، و احساس تداوم و هویتِ را در اجتماعات انسانی به وجود می‌آورد و نوآوری‌هایِ انسانی را نیز ارتقا می‌بخشد و باعث احترام متقابل میان جوامع می‌شود، احترامی‌که خواسته پاک ترین و زیباترین قلوبِ انسانی است و از مهم‌ترین لوازم توسعه پایدار.
در واقع با این نگاه این تفاوت‌ها و تشخص‌های فرهنگی است که ارزشمند و قابل تامل است و برای نزدیکی انسان‌ها به یکدیگر لازم نیست که همه همشکل باشند، یک شکل لباس بپوشند و به یک گونه غذا بخورند و اوقات فراغت شان را یک شکل بگذرانند.
با این همه آیین‌ها چون پیچیده نیستند به راحتی ازیاد مردم نمی‌روند و در همان دیدار نخست نیز بر دیدار کننده تاثیر می‌گذارند. آیین‌ها در عین حال چون موجد باورهای اسطوره‌ای هستند و اسطوره‌ها نیز مشابهت‌ها و نزدیکی‌ها یشان بسیار است، می‌توانند هیجان انگیز و برانگیزاننده باشند. انسانِ با آیین است که بار زمان را تاب می‌آورد.
آیین به مکانی که در آن اجرا می‌شودف زیباییِ اساطیری می‌بخشد. نوروز آیینی مرتبط با زمان است. این ارتباط اما ارتباطی خطی و یک سویه نیست. آیین به زمان حجم می‌دهد و آن را از خطی بودن و گذشته شدن نجات می‌بخشد و در عین حال توالی زمان و گذر فصل‌هاست که آیینی چون نوروز را باعث می‌شود و به آن هویت می‌دهد.
آیین، امروزه تنها مرهم بر دردهایِ ناشی از زمان و رنج‌های روحِ زخم خورد. از زمانِ آدمی‌است که هر کس، همه چیز و باز همه چیز را در معرض پیری و فرسودگی می‌بیند.
انسان چون خود همواره با مقوله زمان درگیر است و در چنبره ان گرفتار دوست دارد که نوع برخورد، آداب، آیین‌ها ارتباط دیگری را با زمان ببیند و از آن بهره برد، این یکی از دلایلِ گردشگری مبتنی بر آیین‌های ویژه است.
در این نوشتار، میزان جذب جهانگرد با تکیه برآیین نوروز در شیراز از نظر علم مردم‌شناسی مورد بررسی قرار می‌گیرد.روش انجام این پژوهش به صورت توصیفی است و روش گردآوری اطلاعات به صورت میدانی، مشارکتی و کتابخانه‌ای هست. روش گردآوری اطلاعات میدانی این پژوهش نتیجه سال‌ها مطالعه، مسافرت، مصاحبه، عکسبرداری و حضور و زندگی در شهر شیراز است.

کلیات پژوهش
1-1- بیان مسئله
کشور ایران سرزمینی است با تاریخی کهن و سرشار از تنوع قومی و آکنده از فرهنگ های گوناگون و به هم پیوسته است. جلوه های تمدنی، تاریخی، دینی و فرهنگی موجود در ایران، آن را به منطقه ای در جهان مبدل ساخته؛ که از نظر ویژگی های فولکوریک و آیینی منحصر به فرد و شاخص است و این الگوهای خاص فرهنگی که شامل آداب و رسوم، لباس، جشن ها، شیوه های زندگی، اعتقادات مذهبی و.. برای گردشگران بسیار جالب اند. جشن ها و آئین های ملی مانند نوروز، چهارشنبه سوری، شب یلدا، گلاب گیران، جشن انار، زعفران، سوگواریها و برخی جشن های باستانی با تاریخ و گذشته ملت ایران پیوستگی یافته اند و در اثر گذشت زمان و نقش های ماندگار به آئین های پایدار ملی تبدیل شده اند.مراسم و آئین های هر قومی آئینه ای است از چگونگی اعتقادات، فرهنگ، تاریخ، اسطوره و آداب عمومی که ملت ها و اقوام با پرورش و تکامل آن ها ضمن حفظ هویت و توسعه فرهنگی به انتقال تجارب خود به نسل های بعدی و به دیگر ملت ها و اقوام مبادرت می ورزند و راز بقای خود را دوام و قوام می بخشند.امروزه شناخت جزئیات مربوط به انواع مراسم و آئین ها، از طریق روش شناسی و بررسی های علمی دانش مردم شناسی دامنه وسیع تری یافته است.
در برخی از کشورها با بررسی ریشه ها، پیدایش، سابقه تاریخی، نحوه و زمان انجام هر یک از آنها، مراسم جالب توجه را به یک پدیده فرهنگی روزآمد تبدیل کرده اند و با بازپیرایی و بازآرایی آنها، جشنواره های گوناگونی را سازماندهی نموده و در تقویم مراسم ملی و قومی به شکل جشنواره ها و فستیوال‌ها گنجانیده اند، که ضمن کمک به بازشناسی هویت ملی، مورد بهره برداری صنعت گردشگری نیز قرار می گیرند وبه علت تفاوتی که در الگوهای خاص فرهنگ ایرانی با دیگر نقاط دنیا وجود دارد، فرهنگ ایرانی برای عمده گردشگران جهان بخصوص اروپایی و آمریکایی بسیار جذاب است حتی به علت پهناور بودن کشور ایران این الگوها برای خود مردم ایران نیز دارای جذابیت است که با یک برنامه ریزی اصولی به خوبی می توان از توانایی ها و قابلیت های کشور ایران که در این زمینه نیز بسیار غنی می باشد نهایت استفاده را برد، هم در جهت رونق صنعت جهانگردی و هم در جهت معرفی میراث فرهنگی ایران و ویژگی هایی که فرهنگ ایرانی دارد.در این خصوص می توان با معرفی زمینه های خاص گردشگری مردم شناسی و یا به تعبیر دیگر گردشگری فرهنگی گامی اساسی در جهت بهبود، معرفی و رونق صنعت گردشگری و مردم شناسی ایرانی برداشت که در این پژوهش بعنوان نمونه آئین نوروز در شهر شیراز انتخاب و مورد مطالعه و تحلیل قرار گرفته است و دلیل انتخاب آن بخاطر قابلیت ها و توانمندی های موثر استان فارس و شیراز در جذب جهانگرد می باشد.سرزمین زیبا و دل انگیز فارس یا پارس مهد تمدن و فرهنگ کهن ایرانی و یکی از با شکوه ترین پایتخت های مشرق زمین در طول تاریخ بوده است و استان فارس از جمله مناطق بسیار دیدنی، ممتاز و مشهور ایران است و شیراز نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری ایران با جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی فراوان، همواره گردشگران بسیاری را به‌سوی خود فرا می‌خواند و برای گردشگران داخلی و خارجی شناخته شده‌است. شهر شیراز به شهر شعر در ایران معروف است واز لحاظ فرهنگ مردمی دارای آداب و رسوم فراوانی می باشد و آیین نوروز در شیراز بخاطر وجود تخت جمشید و فرهنگ خاص مردم باشکوه برگزار می شود و عشایر فارس و لباس های محلی یکی از زیباترین جاذبه های فرهنگی وآوازه ی آن تا دوردست ها رفته و امروزه به یکی از مهم ترین جاذبه های فرهنگی این دیار تبدیل شده است و به نوبه خود دارای سوغات و صنایع دستی متنوع و اصیل می باشد که مسافران دست خالی برنگردند.
اهمیت این پژوهش زمانی آشکار می‌شود که کاربردی شدن دانش مردم شناسی را طی دهه های اخیر در نظر بگیریم و بدانیم که از آن جا که ما در دوره ای به سر می بریم که علوم اجتماعی و علوم انسانی به شدت کاربردی شده اند؛ ناگزیریم که به عرصه های دانش مردم شناسی نیز نگاهی کاربردی داشته باشیم تا پاسخگوی نیازها و مشکلات جامعه امروز باشد و این موضوع از این جهت دارای اهمیت است که موجب افزایش‌وتکمیل‌درآمد‏‎مالی‌‏‎، بهبود،‌‏‎ تسهیلات‌وامکانات‏‎،‌‏‎ایجادامکان‌سرمایه‌گذاری ‌بیشتر در زمینه‌ حفظ مناطق ‌حفاظت ‌شده‌ طبیعی‌ و‏‎ فرهنگی،‌ جلوگیری‌ از مهاجرت‌ جمعیت محلی، بالارفتن‌ آگاهی‌ جهانگردان ومردم‌ محلی در مورد ضرورت‌ حفظ محیط‏‎زیست‌ و‏‎ ارزشهای‌ فرهنگی‌و اجتماعی‌‏‎، تسهیل و امکان‌ تجاری‌ شدن ‌تولیدات‌ محلی ‌از نظر کیفیت ‌‏‎‌‏‎و ایجاد امکانات، ‏‎‌تبادل‌ عقاید و رسوم‌ و روشهای ‌زندگی‌‏‎ می‌شود.در ایران در مقایسه با عظمت و غنای تمدن و فرهنگِ ملی و قومی شکل گرفته از خرده فرهنگ‌های گوناگون و متنوع؛ اطلاع رسانی مناسبی صورت نگرفته است و تاکنون پژوهشی صورت جدی در موضوع گردشگر آیینی که مطالعه ای میان رشته ای در حوزه مردم شناسی فرهنگی و گردشگری است، دست به پژوهشی علمی نزده است. یکی از اهداف و دستاوردهای این تحقیق شناساندن هر چه بیشتر و بهتر فرهنگ ایران از دیدگاه مردم شناسی است که در این پژوهش بعنوان نمونه آئین نوروز در شهر شیراز انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفته است.پژوهش حاضرمطالعهای مردم‌شناختی با گرایش میان رشتهای با عنوان “مطالعه مردم‌شناختی جذب جهانگرد با تکیه بر آیین‌های ویژه ایرانی” است و از آنجا که پژوهشگر به واسط? انتقالِ موقت به مدت دو سال در شهر شیراز ساکن بوده است لذا در بخش میدانی تحقیق خود از روش مشاهده با مشارکت مستقیم و فعالانه در جامعه مورد مطالعه بهره جسته است.

2-1- اهداف پژوهش
به دلیل اینکه تاکنون جهانگردی از جنبه فرهنگی و مردم‌شناسی مورد توجه قرار نگرفته است و پژوهش در خصوص مردم‌شناسی گردشگری صورت نگرفته است، تحقیق مذکور کاملاً جدید محسوب می گردد. هدف معرفی آیین‌های شاخص‌های ایرانی که از توانائی‌ها و قابلیت‌های فرهنگی ایران هستند، و این آیین‌ها باید در صنعت جهانگردی به کار گرفته شوند تا به جامعه جهانی شناسانده شوند و احیاء گردند و رونق پیدا کنند. شناساندن این آیین‌ها به جامعه جهانی باعث اشتغال‌زایی و درآمدزایی برای مردم بومی‌ایران می‌شود. و در نهایت باعث توسعه منطقه و بالا رفتن غرور و هویت ملی به ویژه در میان نسل جوان کشور خواهد شد..
هدف کلی بررسی مردم‌شناسی جهانگری در ایران با تاکید بر شاخص‌های هویت میراث فرهنگی ایران که در این پژوهش بعنوان نمونه آئین نوروز در شهر شیراز انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج این تحقیق می تواند برای شناخت عموم مردم ایران از فرهنگ غنی ایرانی بسیار مفید باشد و بخصوص در جذب جهانگردان علاقمند به فرهنگ یا جهانگردان فرهنگی بسیار مفید واقع شود.

3-1- اهمیت پژوهش
به دلیل اینکه تاکنون جهانگردی از جنبه فرهنگی و مردم شناسی مورد توجه قرار نگرفته است و پژوهش در خصوص مردم شناسی گردشگری صورت نگرفته است، تحقیق مذکور کاملاً جدید محسوب می گردد. هدف معرفی آئین‌های شاخص های ایرانی که از توانائی ها و قابلیت های فرهنگی ایران هستند، و این آئین ها باید در صنعت جهانگردی به کار گرفته شوند تا به جامعه جهانی شناسانده شوند و احیاء گردند و رونق پیدا کنند. شناساندن این آئین ها به جامع جهانی باعث اشتغال‌زایی و درآمدزایی برای مردم بومی ایران می‌شود و در نهایت باعث توسعه منطقه و بالا رفتن غرور و هویت ملی به ویژه در میان نسل جوان کشور خواهد شد.
هدف کلی بررسی مردم شناسی جهانگری در ایران با تاکید بر شاخص های هویت میراث فرهنگی ایران که در این پژوهش بعنوان نمونه آئین نوروز در شهر شیراز انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج این تحقیق می تواند برای شناخت عموم مردم ایران از فرهنگ غنی ایرانی بسیار مفید باشد و بخصوص در جذب جهانگردان علاقمند به فرهنگ یا جهانگردان فرهنگی بسیار مفید واقع شود.

4-1- سوالات پژوهش:
1- تا چه اندازه کشور ایران در زمینه گردشگری فرهنگی غنی می باشد؟
2- چه شاخص های فرهنگی از هویت ایرانی و میراث کهن می تواند زمینه ساز ورونق صنعت جهانگردی ایران و معرفی شایسته ایران به جهانیان باشد؟
3- صنعت جهانگردی چیست و چه جایگاهی را درجهان دارا است؟
4- کشور ایران در زمینه صنعت جهانگردی و جذب و درآمد از این صنعت چه جایگاهی در جهان دارد؟
5- تاریخ، فرهنگ و جاذبه های گردشگری شهر شیراز به چه صورت می باشد؟
6- فرهنگ و آئین نوروز در شهر شیراز و وضعیت جهانگرد در ایام نوروز در شهر شیراز چگونه می باشد؟
5-1- روش پژوهش

سایت منبع

در این تحقیق از روش تحقیق کیفی و توصیفی با استفاده از تکنیکهای مشاهده، مشاهده همراه با مشارکت، مصاحبه، مقایسه و تحلیل محتوای اسناد و مدارک تاریخی و بخصوص تکنیکها و روشهای مطالعه میدانی ژرفانگر بهره گیری شده است. باید اذعان نمود گردآوری اطلاعات میدانی این پژوهش نتیجه سال ها مسافرت، مصاحبه، عکسبرداری و حضور و زندگی در شهر شیراز است.
6-1- قلمرو پژوهش:
قلمرو این پژوهش استان فارس بخصوص شهر شیراز می‌باشد با تکیه بر مراسم‌های نوروزی شهر شیراز است. با توجه به پیشینه تاریخی شهر شیراز، که در زمان هخامنشیان جشن نوروز در تخت جمشید برگزار می‌شده است و به خاطر اینکه این شهر به دلیل جاذبه‌های تاریخی پذیرای بیشترین گردشگر خارجی در ایران است بنابراین این شهر به عنوان قلمرو این پژوهش انتخاب شده است.

7-1- جامعه و حجم نمونه
شیراز یکی از شهرهای بزرگ ایران و مرکز استان فارس است شهر شیراز در بخش مرکزی استان فارس و در ارتفاع ???? متری از سطح دریا و در منطقه کوهستانی زاگرس واقع شده و آب و هوای معتدلی دارد. شیراز به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری ایران مطرح بوده و با جاذبه‌های تاریخی فراوان برای گردشگران داخلی و خارجی شناخته شده‌است. بنابراین هر ساله تعداد بسیار زیادی از گردشگران خارجی هنگامی‌که به ایران مسافرت می‌کنند مقصدشان شیراز است

7-1- پیشینه پژوهش(کتاب‌ها، پایان‌نامه‌ها)
پایان‌نامه‌ها:
تحلیل مردم‌شناختی جاذبه‌های گردشگری غیر مذهبی مشهد

رضا ابراهیم نیا
استاد راهنما: فربد
تهران مرکز، 1385.

هدف پژوهش این پایان‌نامه تحلیل مردم‌شناختی جاذبه‌های گردشگری غیر مذهبی مشهد همچنین شناخت و معرفی جاذبه‌های غیر زیارتی، پتانسیل‌ها و قابلیت‌های گردشگری شهر، شناخت علائق گردشگران، بررسی ساختار فرهنگی- اجتماعی و تحلیل کارکرد جاذبه‌های غیر مذهبی شهر مشهد بوده است. وی در رساله خود شهر مشهد را از لحاظ موقعیت، تاریخچه، انواع جاذبه‌های گردشگری غیر زیارتی مطرح کرده است.
هدف پژوهش این پایان‌نامه تحلیل مردم‌شناختی جاذبه‌های گردشگری غیر مذهبی مشهد همچنین شناخت و معرفی جاذبه‌های غیر زیارتی، پتانسیل‌ها و قابلیت‌های گردشگری شهر، شناخت علائق گردشگران، بررسی ساختار فرهنگی- اجتماعی و تحلیل کارکرد جاذبه‌های غیر مذهبی شهر مشهد بوده است. وی در رساله خود شهر مشهد را از لحاظ موقعیت، تاریخچه، انواع جاذبه‌های گردشگری غیر زیارتی بررسی کرده است.
نقد:
در پایان نامه خود درمورد پیدایش صنعت جهانگردی و سازمان‌های جهانی جهانگردی و اینکه تاریخچه شکل گیری تشکیلات و صنعت جهانگردی در ایران اشاره ای نشده است.
در بخش انواع جهانگردی می‌بایست جاذبه‌های گردشگری مذهبی وو غیرمذهبی را تفکیک می‌کرد و به گردشگری غیر مذهبی بیشتر می‌پرداخت و شرح می‌داد.+فقط به آمار گردشگران غیر مذهبی شهر مشهد در بهار 1385 پرداخته و هیچ اشاره‌ای به آمار چند سال قبل نکرده است و روند آن.
بررسی جامعه‌شناسی صنعت توریسم و نقش ان در مبادلات فرهنگی

مرتضی ذره پرور تالی
استاد راهنما: ساروخانی

تهران مرکز، 79-1378.

محقق در این پژهش مطالعات انتزاعی در مورد صنعت جهانگردی با تکیه صرف بر کارکرد‌های اقتصادی را با کارکرد نوین تاثیر جهانگردی در مبادلات فرهنگی و ارتقاء فهم بین تمدن که پیش زمینه‌ای بر ایده گفتگوی تمدن‌هاست ادغام کرده وصنعت توریسم را به عنوان راهکار مناسب در جهت ارتقاء فهم و درک متقابل ملت‌ها از یکدیگر مورد ارزیابی قرار می دهد.
در سال 1379 پایان‌نامه‌ای با عنوان “بررسی جامعه‌شناسی صنعت توریسم و نقش ان در مبادلات فرهنگی” توسط مرتضی ذره پرور تالی و به راهنمایی ساروخانی در دانشگاه آزاد اسلامی‌تنظیم شده است. محقق در این پژوهش مطالعات انتزاعی در مورد صنعت جهانگردی با تکیه صرف بر کارکرد‌های اقتصادی را با کارکرد نوین تاثیر جهانگردی در مبادلات فرهنگی و ارتقاء فهم بین تمدن که پیش زمینه‌ای بر ایده گفتگوی تمدنهاست ادغام کرده وصنعت توریسم را به عنوان راهکار مناسب در جهت ارتقاء فهم و درک متقابل ملتها از یکدیگر مورد ارزیابی قرار داده است.
بررسی تاثیر امنیت بر صنعت جهانگردی ایران با تکیه بر جامعه‌شناسی جهانگردی

مریم دلیری همپا
استاد راهنما: اقبالی
تهران مرکز، 1381.

هدف پژوهشگر در این رساله شناسایی علل ایجاد احساس ناامنی در نزد جهانگردان، تفکیک علتهای واقعی از برداشت‌های فرهنگی گردشگران نسبت به امنیت و در نهایت ارائه راهکارهای مناسب به دولت و نهادهای ذیربط جهت کاهش این مشکل بوده است. روش پژوهش در این پایان‌نامه یک تحقیق پیمایشی و کتابخانه‌ای است و جنبه توصیفی دارد.
در سال 1381 پایان‌نامه‌ای با عنوان “بررسی تاثیر امنیت بر صنعت جهانگردی ایران با تکیه بر جامعه‌شناسی جهانگردی” تهیه شده است. هدف پژوهشگر در این رساله شناسایی علل ایجاد احساس ناامنی در نزد جهانگردان، تفکیک علتهای واقعی از برداشت‌های فرهنگی گردشگران نسبت به امنیت و در نهایت ارائه راهکارهای مناسب به دولت و نهادهای ذیربط جهت کاهش این مشکل بوده است. روش پژوهش در این پایان‌نامه یک تحقیق پیمایشی و کتابخانه‌ای است و جنبه توصیفی دارد.

بررسی مردم‌شناختی فرهنگ گردشگری در بندر انزلی(مورد مطالعه سواحل انزلی)

اسدا… حجتی ثابت
استاد راهنما: عسگری نوری
تهران مرکز، 1388.

در این رساله ابتدا به صنعت جهانگردی پرداخته شده است و تاکید محقق بر روی جاذبه‌های طبیعی و اقلیمی در منطقه بندر انزلی می باشد و تاکید کرده است که اگر امروزه در فصول خاصی در این منطقه گردشگران بیشتری در حال تردد هستند اگر قابلیت‌های تمام این آبادیهای منطقه تبلیغ شود آنگاه شاهد رشد و شکوفایی بیشتری در عرصه گردشگری در منطقه خواهیم بود.
در سال 1388 پایان‌نامه‌ای با عنوان “بررسی مردم‌شناختی فرهنگ گردشگری در بندر انزلی(مورد مطالعه سواحل انزلی)” به صنعت جهانگردی پرداخته شده است و تاکید محقق بر روی جاذبه‌های طبیعی و اقلیمی در منطقه بندر انزلی می باشد و تاکید کرده است که اگر امروزه در فصول خاصی در این منطقه گردشگران بیشتری در حال تردد هستند اگر قابلیت‌های تمام این آبادی‌های منطقه تبلیغ شود آنگاه شاهد رشد و شکوفایی بیشتری در عرصه گردشگری در منطقه خواهیم بود.
نقد:
در پایان‌نامه‌ایشان مطرح کرده است که اگر قابلیت‌های آبادی‌ها در نظر گرفته شود موجب جذب جهانگردی بیشتر می‌شود و ایشان بصورت کلی بیان کرده است و او می‌توانست توانایی‌ها و قابلیت‌های این روستا‌ها را در زمینه مردم‌شناسی مطرح کند که چه آیین‌ها، چه محصولاتی، چه صنایع دستی و چه فناوری‌های بومی‌دارند که می‌تواند زمینه ساز جذب جهانگرد شود.

8-1- کتابها
اولین کتاب که در این زمینه در ایران منتشر شده است توسط پیتر برنز نوشته شده‌است. این کتاب توسط‌هاجر هوشمندی به زبان فارسی ترجمه شده است. و انتشارات افکار در تهران آن را منتشر کرده است. برنز سعی دارد در این کتاب به این نکته بپردازد که مردم‌شناسی می‌تواند به مطالعه گردشگری و گردشگران بپردازد. این کتاب شامل چهار فصل است. فصل اول به بررسی تاریخ و تحول مردم‌شناسی می‌پردازد. فصل دوم به مرور برخی تلاش‌های انجام شده در زمینه نظریه‌پردازی در مورد گردشگری اختصاص دارد. و گردشگری را به عنوان یک نظام در نظر گرفته و مجموعه ای از پدیده‌های آن را شرح می‌دهد. فصل سوم چگونگی بحث و ارائه تعاریف از گردشگر در محیط‌های علمی‌و آموزشی را بیان می‌کند. و برخی انگیزه‌های پیچیده تری که در گردشگر شدن افراد مؤثر است را مطرح می‌کند. و در فصل چهار با بررسی عنصر سازنده جامعه، یعنی فرهنگ موضوع‌های فوق را جمع‌بندی می‌کند.
بهروز افخمی‌در سال 1386 کتابی را با عنوان ” مقدمه ای بر ارتباط باستان‌شناسی و گردشگری فرهنگی” توسط انتشارات عیلام منتشر کرده است. این کتاب شامل شش فصل است. فصل اول به باستان‌شناسی، پیشینه و اهداف آن می‌پردازد. فصل دوم به تعریف گردشگری، اهمیت و انواع آن، پیشینه گردشگری در ایران و جهان، سازمان جهانی گردشگری، تأثیرات گردشگری، رویکرد میان‌رشته‌ای به گردشگری، عوامل مؤثر در توسعه گردشگری و موانع توسعه گردشگری در ایران می‌پردازد. فصل سوم گردشگری فرهنگی، تعریف و پیشینه آن گردشگری فرهنگی، امنیت و صلح جهانی، مدیریت گردشگری فرهنگی و راه‌های پیشنهادی برای توسعه گردشگری فرهنگی را مطرح می‌کند. در فصل چهارم به ارتباط باستان‌شناسی و گردشگری فرهنگی، منشور برنامه‌ریزی برای محوطه‌ها جاذبه‌های باستان‌شناسی برای گردشگری فرهنگی، روستاهای قدیمی، گردشگری فرهنگی و تأثیر و تأثر گردشگری و میراث فرهنگی و باستان‌شناسی می‌پردازد. در فصل پنجم: بر مطالعه و بررسی مدیریت میراث باستان‌شناختی و گردشگری فرهنگی، منشور برنامه‌ریزی برای محوطه‌ها، حفاظت متوازن محوطه و گردشگری، مشارکت مردم محلی در حفظ مناطق فرهنگی و میراث باستان‌شناختی، رهیافت‌هایی برای مدیریت میراث و گردشگری می‌پردازد. و فصل ششم شامل تجزیه و تحلیل تحقیقات میدانی با استفاده از سیستم نرم افزاری است.
کتاب دیگری با عنوان “مردم‌شناسی جهانگردی” توسط محسن نیازی و همکاران تدوین شده است. فصل اول به تعریف مردم‌شناسی و مردم نگاری و تفاوت میان آن دو می‌پردازد و همچنین اهمیت و قواعد مردم‌شناسی را مطرح می‌کند فصل سوم شامل تعریف گردشگری و گردشگر، اهمیت و فوائد گردشگری و جهانگردی، انواع گردشگری، گردشگری انبوه و جایگزین، گردشگری فرهنگی، طبیعت‌گردی، ویژگی‌های گردشگری و جهان‌گردی است. و فصل چهارم به ابطه مردم‌شناسی و جهانگردی می‌پردازد، ریشه‌های مردم‌شناسی گردشگری را مطرح می‌کند. فصل پنجم تکامل مردم‌شناسی و جهانگردی را مطرح می‌کند. فصل ششم شامل روش‌های تحقیق در مردم‌شناسی و جهانگردی است. فصل هفتم به طور کامل گردشگری فرهنگی را توضیح می‌دهد. فصل هشتم فرهنگ عامه و جهانگردی را بیان می‌کند. فصل نهم به توصیف دین، باورهای دینی و جهانگردی می‌پردازد. فصل دهم شامل بخش‌های خانواده، خویشاوندی و جهانگردی است. فصل یازدهم تحول فرهنگی و جهانگردی را مطرح می‌کند. فصل دوازدهم جهانگردی و تعامل فرهنگی را شرح می‌دهد. فصل سیزدهم به آثار اجتماعی و فرهنگی و جهانگردی می‌پردازد. فصل چهاردهم زمینه‌های مردم‌شناسی جهانگردی در ایران را توصیف می‌کند. و فصل پانزدهم نقش عشایر و فرهنگ عشایری جهانگردی را معرفی می‌کند.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل دوم
ادبیات تحقیق

ادبیات تحقیق
مطالعات نظری:

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید